Wypadek przy pracy a zwykłe przeciążenie

Podstawowe znaczenie ma § 13-3 norweskiej ustawy o ubezpieczeniu społecznym – folketrygdloven. W praktyce rozróżnia się dwie grupy sytuacji. Pierwsza obejmuje klasyczne zdarzenia wypadkowe, takie jak upadek, poślizgnięcie, uderzenie, nagłe przesunięcie przedmiotu lub inne niespodziewane zdarzenie zewnętrzne.

Druga grupa ma szczególne znaczenie przy podnoszeniu i przenoszeniu. Chodzi o tzw. łagodniejsze lub „avdempede” pojęcie wypadku przy pracy. W takich sprawach nie musi wystąpić typowy wypadek. Znaczenie może mieć to, że pracownik został poddany szczególnemu obciążeniu podczas konkretnej i ograniczonej w czasie czynności.

Punktem wyjścia jest jednak to, że zwykłe podnoszenie, dźwiganie lub przenoszenie wykonywane w normalny sposób nie prowadzi automatycznie do uznania urazu za wypadek przy pracy. Jeżeli obciążenie odpowiada temu, czego normalnie można oczekiwać w danym zawodzie, samo pojawienie się bólu lub urazu może nie wystarczyć.

Ocena zmienia się, gdy pojawiają się dodatkowe elementy – na przykład trudna pozycja ciała, niespodziewany ciężar, nagłe szarpnięcie, utrata równowagi, brak miejsca, nieprawidłowa wysokość powierzchni roboczej albo nieoczekiwane zachowanie współpracownika.

Dlaczego pozycja ciała może być tak ważna?

Wyrok pokazuje, że oceny nie można ograniczać do stwierdzenia, że pracownik wykonywał „normalną czynność”. Ten sam ruch może być całkowicie normalny w jednej sytuacji, a w innej prowadzić do szczególnego obciążenia ze względu na pozycję ciała lub otoczenie.

Przy urazach powstałych podczas podnoszenia warto więc dokładnie ustalić, czy pracownik był pochylony, skręcony, pracował w kucki, z rękami wysoko, w ciasnym miejscu lub bez możliwości swobodnej zmiany pozycji. Im bardziej niekorzystna jest pozycja, tym większe znaczenie może mieć nawet stosunkowo niewielki dodatkowy ruch lub odchylenie od zwykłego przebiegu pracy.

Lżejsza ocena w sytuacjach o zwiększonym ryzyku

W orzecznictwie dotyczącym podnoszenia i przenoszenia zwraca się również uwagę na sytuacje, w których nawet niewielkie odchylenie od normalnej rutyny może łatwo doprowadzić do urazu. Dotyczy to między innymi pracy z osobami niesamodzielnymi lub niespokojnymi, szczególnie ciężkimi przedmiotami oraz pracy wykonywanej w trudnej lub wymuszonej pozycji.

W takich sytuacjach znaczenie może mieć nawet stosunkowo mały nieoczekiwany element. Nie oznacza to, że każdy uraz zostanie uznany. Oznacza natomiast, że całą sytuację należy oceniać praktycznie, a nie tylko poprzez pytanie, czy sama czynność należała do zwykłych obowiązków pracownika.

Co łączy oba wyroki?

W obu sprawach sąd patrzył na całe zdarzenie, a nie tylko na nazwę czynności. Istotna była relacja między normalnymi obowiązkami pracownika a konkretnymi warunkami w chwili urazu.

Z orzeczeń można wyprowadzić kilka praktycznych elementów, które często będą istotne przy ocenie urazów związanych z podnoszeniem:

• czy pracownik znajdował się w trudnej lub wymuszonej pozycji,
• czy ciężar lub opór były większe niż oczekiwano,
• czy nastąpiło nagłe szarpnięcie albo zmiana obciążenia,
• czy inna osoba rozpoczęła ruch bez ostrzeżenia,
• czy użyto dostępnych pomocy technicznych,
• czy przestrzeń lub wysokość stanowiska utrudniały prawidłową pracę,
• czy zdarzenie wiązało się ze szczególnym ryzykiem urazu.

Czy istnieje granica kilogramów?

Nie istnieje jedna ustawowa liczba kilogramów, która automatycznie rozstrzyga, czy doszło do wypadku przy pracy. Sam ciężar jest ważny, ale musi być oceniany razem z pozostałymi okolicznościami.

Podniesienie określonego ciężaru z prawidłowej pozycji i przy dobrych warunkach może zostać ocenione inaczej niż podniesienie takiego samego ciężaru w skręconej pozycji, w ciasnym pomieszczeniu lub w sytuacji, w której ciężar nagle się przemieszcza.

Znaczenie dokładnego opisu zdarzenia

W takich sprawach dokumentacja jest szczególnie ważna. Ogólne stwierdzenie „zabolały mnie plecy podczas podnoszenia” mówi niewiele o tym, czy wystąpił element wymagany przez przepisy.

Znacznie bardziej pomocny jest opis tego, jak pracownik stał, gdzie znajdował się ciężar, czy ciało było skręcone, czy przedmiot lub osoba nagle się poruszyły, czy współpracownik wykonał niespodziewany ruch i czy używano odpowiedniego sprzętu.

Warto również możliwie szybko zgłosić zdarzenie pracodawcy, zadbać o wpis w dokumentacji medycznej oraz zanotować dane świadków. Późniejsze różnice w opisie przebiegu zdarzenia mogą utrudnić ocenę sprawy.

Podsumowanie

Urazy powstałe podczas podnoszenia i przenoszenia należą do spraw wymagających szczególnie konkretnej oceny. Sam fakt, że dana czynność była częścią normalnej pracy, nie rozstrzyga sprawy.

Rt-2005-1757 pokazuje, że trudna pozycja może powodować szczególne obciążenie wystarczające do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy. LG-2019-98836 pokazuje natomiast, że zwykłe zadanie, takie jak przesuwanie pacjenta, może zostać wykonane w warunkach, które powodują obciążenie wykraczające poza normalne ramy pracy.

Dlatego najważniejsze pytanie zwykle nie brzmi tylko „co podnosiłeś?”, lecz przede wszystkim „jak dokładnie doszło do urazu?”.

Artykuł ma charakter ogólnej informacji prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny okoliczności zdarzenia, dokumentacji medycznej oraz pozostałych dowodów.